Jednoczesne opublikowanie młodzieńczego dziennika Bronisława Piłsudskiego przez dwa wydawnictwa, w dwóch różnych edycjach, uznać należy za wielki przypadek, choć trzeba podkreślić, że takie się zdarzają.
Autorzy opracowań – a przynajmniej Instytut Polonika i Jolanta Żyndul – nie posiadali wiedzy o trwających pracach. Edycje różnią się znacznie, nawet tytułem.
Edycja opublikowana przez Instytut Polonika oparta została na przechowywanym w Bibliotece im. Wróblewskich w Wilnie pełnym rękopisie dziennika, podczas gdy Arcana wydały wersję z dużo późniejszego maszynopisu, znajdującego się w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Maszynopis zawierał nie tylko wiele błędnych odczytań, lecz także liczne ominięcia. Ponadto w procesie powstawania maszynopisowej kopii dokonano korekty językowej, która również zniekształciła tekst. Dotarcie do oryginału pozwoliło usunąć te braki maszynopisu.
Inny jest także charakter obu edycji. O ile opracowanie historyka dr hab. Jolanty Żyndul spełnia normy edycji naukowej, było recenzowane przez dwóch specjalistów (prof. Leszka Zasztowta i prof. Monikę Rudas-Grodzką) i posiada pełny aparat naukowy z bibliografią, przypisami tekstowymi i rzeczowymi, o tyle edycja wydawnictwa Arcana – jak sam jej autor Witold Kowalski pisze – „nie zgłasza najmniejszych pretensji do naukowości” (s. 15).
Autorzy edycji różnią się w wielu szczegółowych, ale niezwykle istotnych kwestiach dotyczących rozumienia tego przekazu źródłowego. Do najważniejszych należy niewątpliwie propagowana przez Witolda Kowalskiego teza o samobójczej śmierci matki Bronisława i Józefa Piłsudskich - Marii, którą odrzuca Jolanta Żyndul.
Mamy jednak nadzieję, że nieintencjonalne i niefortunne wydanie dwóch wersji dziennika, choć może być uznane za swoistą stratę czasu i środków, posłuży pobudzeniu zainteresowania tym wyjątkowym tekstem oraz dyskusji na temat rodziny Piłsudskich i samego Bronisława.
Zapraszamy też do OBEJRZENIA KONFERENCJI poświęconej publikacji Instytutu Polonika oraz książce Muzeum Józefa Piłsudskiego Opowieść o Bronisławie Piłsudskim. Polak nazwany Królem Ajnów, autorstwa prof. Kazuhiko Sawady.
Autorka Jolanta Żyndul w 2021 r. została nagrodzona Nagrodą Przeglądu Wschodniego w kategorii edycji źródeł za wnikliwe badania nad dziennikiem Bronisława Piłsudskiego oraz edycję cechującą się w sensie edytorskim wielkim uszanowaniem dla słowa, ducha i treści oryginału. Książka otrzymała także wyróżnienie Rektora Uniwersytetu Warszawskiego w konkursie Academia 2022 dla publikacji akademickiej w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych.
